Mówca
Opis
Wstęp: Dostępność ekonomiczna alkoholu w Polsce systematycznie rośnie. Za przeciętne wynagrodzenie można obecnie kupić o ponad 50% więcej piwa i wódki niż w 2015 r., ponieważ dochody rosły znacznie szybciej niż akcyza i ceny napojów alkoholowych. Jednocześnie spożycie alkoholu pozostaje wysokie, a związane z nim koszty zdrowotne rosną.
Cel pracy: Ocena wpływu dostępności cenowej alkoholu na zakupy gospodarstw domowych oraz oszacowanie skutków alternatywnych scenariuszy podwyżek akcyzy do 2029 r.
Materiał i metody: Wykorzystano panelowe dane Badania Budżetów Gospodarstw Domowych z lat 2010–2024, obejmujące 164 tys. gospodarstw obserwowanych w dwóch kolejnych latach. Oszacowano zależność między zmianą relacji cen alkoholu do dochodów gospodarstw a prawdopodobieństwem zakupu oraz ilością kupowanego piwa, wyrobów spirytusowych i likierów.
Wyniki: Wzrost relacji ceny do dochodu o 10% obniża średnio odsetek gospodarstw kupujących piwo o 0,7%, a wyroby spirytusowe o 2,0%. Wśród gospodarstw dokonujących zakupu ilość kupowanego alkoholu spada odpowiednio o 2,0% i 1,9%. Reakcja na wzrost cen jest wyraźnie silniejsza w gospodarstwach, w których głową gospodarstwa domowego jest osoba o niższym poziomie wykształcenia. Symulacje wskazują, że podwyżki akcyzy zgodne z ścieżką Ministerstwa Finansów ograniczają zakupy alkoholu, ale nie wystarczają do obniżenia jego dostępności ekonomicznej. Wyraźniejszy efekt uzyskuje się dopiero przy trwałym wzroście akcyzy rzędu 15% rocznie, czyli powyżej zapowiadanej ścieżki.
Wnioski: Akcyza może być skutecznym narzędziem ograniczania konsumpcji alkoholu, zwłaszcza wśród gospodarstw o niższym poziomie wykształcenia. Aby jednak zmniejszać jego dostępność ekonomiczną, wzrost akcyzy powinien przewyższać tempo wzrostu dochodów.
Źródło finansowania zgłaszanego badania:
brak finansowania