19–20 listopada 2026
Atheneum Gedanense Novum (AGN)
Europe/Warsaw strefa czasowa

Ostatni zdrowy alkohol? Krytyczna analiza dyskursu o leczniczych właściwościach nalewek owocowych w perspektywie antropologicznej

19 lis 2026, 17:30
15min
Prezentacja Zdrowie publiczne Sesja 2B: Zdrowie publiczne

Mówca

Dawid Lipiński (Interdyscyplinarne Pomorskie Centrum Medycyny Cyfrowej, Gdański Uniwersytet Medyczny)

Opis

Wstęp i cel:
Mimo upowszechnienia stanowiska o braku bezpiecznej dawki alkoholu, w polskim dyskursie zdrowotnym utrzymuje się wyraźny wyjątek – nalewki owocowe. O ile przekazy dotyczące naturoterapii nie formułują twierdzeń o prozdrowotnym działaniu alkoholu, o tyle nalewkom przypisuje się status naturalnego źródła witamin, minerałów i antyoksydantów. Analogiczna ambiwalencja cechowała XIX-wieczne lecznictwo ludowe, w którym alkohol, waloryzowany negatywnie jako wytwór diabła, funkcjonował zarazem jako panaceum. Celem badania jest rekonstrukcja mechanizmów podtrzymujących ten wyjątek.
Materiał i metody:
Zastosowano celowy dobór próby, obejmujący teksty czterech typów źródeł: prasy ogólnopolskiej ("Gazeta Wyborcza"), prasy regionalnej ("Gazeta Krakowska"), portali ogólnoinformacyjnych ("Wirtualna Polska") oraz serwisów poradnikowych o zdrowiu i naturoterapii (aptekarski.com, kalendarzrolnikow.pl, wylecz.to). Materiał zinterpretowano zgodnie z założeniami Krytycznej Analizy Dyskursu, uzupełnionej o perspektywę porównawczą i antropologiczną. Tłem interpretacyjnym są ustalenia literatury etnograficznej dotyczące funkcji alkoholu w lecznictwie ludowym XIX w.
Wyniki:
Nalewki w dyskursie medialnym są konstruowane jako wartościowy suplement diety, a informacje o ryzyku – marginalizowane. Przekaz legitymizuje selektywne powoływanie się na badania farmakologiczne nad związkami bioaktywnymi, przy pominięciu perspektywy zdrowia publicznego i problematyki uzależnień. Skuteczność tych narracji wynika z ich zgodności z utrwalonymi wyobrażeniami o zdrowiu: pozytywnym obrazem naturoterapii oraz przekonaniem o wzmacniających właściwościach alkoholu. Analogiczne mechanizmy warunkowały trwałość praktyk i rytuałów lecznictwa ludowego. Rolę gwarantów wiarygodności pełnią cytowani z nazwiska przedstawiciele zawodów medycznych.
Podsumowanie:
Nalewki owocowe stanowią wyłom w powszechnym przekonaniu o szkodliwości alkoholu, a odpowiada za to dyskurs medialny współtworzony przez środowisko medyczne. Uzasadnia to potrzebę uwrażliwienia zawodów medycznych na konsekwencje wypowiedzi publicznych oraz objęcia mitu "alkoholu leczniczego" działaniami edukacyjnymi z zakresu zdrowia publicznego.

Źródło finansowania zgłaszanego badania:

Agencja Badań Medycznych (ABM) wsparła te badania w ramach projektu: „Interdyscyplinarne Pomorskie Centrum Medycyny Cyfrowej”, nr 2023/ABM/02/00018-00.

Author

Dawid Lipiński (Interdyscyplinarne Pomorskie Centrum Medycyny Cyfrowej, Gdański Uniwersytet Medyczny)

Dokumenty prezentacyjne