19–20 listopada 2026
Atheneum Gedanense Novum (AGN)
Europe/Warsaw strefa czasowa

Reakcje konsumentów na wzrost „opłaty małpkowej”: rezygnacja z zakupu czy substytucja w kierunku większych opakowań?

20 lis 2026, 11:30
15min
Prezentacja Zdrowie publiczne Sesja 4: Zdrowie publiczne

Mówca

Bartosz Jusypenko (Instytut Badań Strukturalnych)

Opis

Wstęp: W Polsce napoje alkoholowe w opakowaniach do 300 ml (tzw. małpki) są objęte dodatkową opłatą naliczaną proporcjonalnie do zawartości czystego alkoholu. Skuteczność tego instrumentu zależy od reakcji konsumentów na wzrost cen małych opakowań. Wzrost ceny może skłonić konsumenta do rezygnacji z zakupu albo do wyboru większego opakowania.

Cel: Celem badania jest ocena wpływu wysokości opłaty na wybór pojemności alkoholu oraz określenie skali substytucji między małymi i większymi opakowaniami.

Materiał i metody: Zastosowano eksperyment wyboru dyskretnego, w którym respondenci wybierają między trzema produktami alkoholowymi a brakiem zakupu. Produkty różnią się pojemnością, rodzajem oraz ceną. Ceny odzwierciedlają zróżnicowanie obserwowane na rynku, natomiast dla opakowań 100 i 200 ml dodatkowo zmieniają się zgodnie ze stawkami opłaty 25, 50, 75 i 100 zł za litr czystego alkoholu. Modele wyboru wykorzystano do symulacji zmian udziałów poszczególnych pojemności oraz rezygnacji z zakupu. Bezpośredni i pośredni format wywołania preferencji oraz informacje o rzeczywistych zwyczajach zakupowych służą ocenie wiarygodności deklarowanych wyborów.

Wyniki: Wstępne wyniki badania pilotażowego wskazują, że wzrost opłaty może prowadzić zarówno do rezygnacji z zakupu, jak i do substytucji w kierunku większych opakowań. W symulacji opartej na oszacowanym modelu podniesienie stawki z 25 do 100 zł/l zmniejsza przewidywany udział wyborów opakowań 100–200 ml o około 2,3 pkt proc. Około dwóch trzecich tej zmiany przypada na wzrost udziału rezygnacji z zakupu, a około jedna trzecia na wzrost udziału opakowań 350–500 ml.

Wnioski: Przy ocenie skutków tzw. "opłaty małpkowej" należy uwzględnić możliwą substytucję w kierunku większych pojemności, która może wpływać na łączną ilość alkoholu nabywanego przez konsumentów.

Źródło finansowania zgłaszanego badania:

KCPU

Authors

Bartosz Jusypenko (Instytut Badań Strukturalnych) Jakub Sokołowski (Instytut Badań Strukturalnych) Katarzyna Lipowska (Instytut Badań Strukturalnych) Piotr Lewandowski (Instytut Badań Strukturalnych)

Dokumenty prezentacyjne